Marlon Brando Dood Van Een Icoon

“STELLAAAA!” Harry prenger 6 juli 2004

Marlon Brando (1924-2004)

Waarom verandert alles en meestal niet ten goede?

Helden zijn ook maar mensen van vlees en bloed. Daar kom je pas achter op de dag dat ze sterven. Vòòr 1 juli 2004 is Marlon Brando een van de laatste levende legenden op filmgebied. Alleen al door zijn publiciteitsschuwe leven is hij berucht, maar ook om andere redenen wordt Brando notoir en excentriek genoemd. Wat niet iedereen weet is dat hij zijn bekendheid als filmster vaak gebruikt om minderheden te helpen; hij trekt zich het lot van Mexicaanse immigranten aan en komt op voor de rechten van indianen. Om zijn protesten kracht bij te zetten, weigert hij in 1973 een Oscar voor The Godfather in ontvangst te nemen. Kom daar tegenwoordig maar eens om bij al die hippe Hollywoodsterretjes.
Als tiener is Brando al brutaler dan zijn leeftijdgenoten. Van de middelbare school wordt hij verwijderd omdat hij op een motor door de gangen rijdt. Ook in zijn vijf decennia omvattende filmcarrière blijft Brando een dwarsligger die ondanks zijn sterstatus niets moet hebben van het establishment en Hollywoodglamour. Illustrerend is zijn zelfverkozen verblijf op zijn Tahitiaanse atol Tetiaora. De laatste decennia echter leeft Brando teruggetrokken in zijn villa aan de Mulholland Drive in Beverly Hills. Wel krijgt hij regelmatig bezoek van zijn goede buur Jack Nicholson. En dat voor iemand die afstamt van Nederlandse voorouders genaamd Brandeis.

Maar Brando is natuurlijk in de eerste plaats de acteur die het acteren in films een vernieuwende impuls heeft gegeven door zijn personages binnenstebuiten te keren. Neuroses, twijfels, hartstocht en andere menselijke trekjes zijn bij hem in goede handen. Hij is de verpersoonlijking van de method acting - de leer dat je persoonlijke ervaringen realistisch gestalte geeft. Robert De Niro, Al Pacino, Sean Penn, Johnny Depp en Brad Pitt zijn schatplichtig aan hem. Brando zet zijn personages zo karakteristiek en indringend neer dat ze zich onmiddellijk op het netvlies branden. Zijn mimiek explodeert als het ware van het doek, al heeft hij aan één blik genoeg om een wereld van laaiend ongenoegen en ingehouden frustratie op te roepen. Aan het begin van The Fugitive Kind wordt Brando door een rechter weggestuurd op voorwaarde dat hij beterschap belooft. Dat doet hij uiterst beleefd, maar zijn oogopslag verraadt het tegendeel.

Gedenkwaardig is Brando als vulgaire macho in Elia Kazan’s A Streetcar Named Desire. We zien hem onder aan de trap schreeuwend naar zijn vrouw Stella, maar zijn schreeuw is een afkondiging van hulpeloosheid, zijn onvermogen tot liefde en sociale omgang. Een ongekend acteermoment voor een film uit het begin van de jaren vijftig.
Een ander staaltje hogeschool acteren zien we in Mutiny On The Bounty. In deze nogal oubollige avonturenfilm moet Brando als tweede man op het schip The Bounty toezien hoe een tirannieke kapitein, gespeeld door Trevor Howard, de scepter zwaait. Het gaat van kwaad tot erger en Brando verdeelt per opeenvolgende scènes zelfbeheersing die stukje bij beetje afbrokkelt.

Een van zijn markantste rollen speelt Brando in The Chase. Brando krijgt het als agent aan de stok met enkele racistische burgers die het recht in eigen hand nemen. Apotheose is een scène in het politiebureau waar Brando door een drietal bewoners genadeloos wordt afgetuigd. Het is Brando zelf die aangeeft hoe de scène gespeeld dient te worden en wat volgt is een van de aangrijpendste en meest gewelddadige scènes uit de filmgeschiedenis. De scène lijkt een eeuwigheid te duren, mede omdat er, althans in mijn herinnering, geen muziek te horen is. De kloppartij is nauwelijks om aan te zien, zo realistisch. Zwaar gehavend strompelt Brando uit zijn kantoor, het gezicht verminkt en zijn kraakwitte uniform inmiddels knalrood van het bloed.
In One-Eyed Jacks slaat het geweld eveneens toe, op het sadistische af. Gesitueerd in westerndecor is de film feitelijk een studie in haat en wraakgevoelens. Zoals zo vaak is Brando’s personage slachtoffer van door hem zelf veroorzaakte omstandigheden. De aanvankelijke machteloosheid maakt na tal van conflictsituaties plaats voor verlossing en loutering. One-Eyed Jacks is zonder meer een van Brando’s beste films en de enige die hij zelf regisseert.

Legendarisch en veelbesproken is Brando’s rol in Francis Coppola’s Apocalypse Now. In zijn autobiografie beweert Brando dat hij en niet Coppola verantwoordelijk is voor het wijzigen van het script. Volgens Brando dient de gezochte kolonel Kurtz zo lang mogelijk uit beeld te blijven omdat dat hem gevreesder en de zoektocht spannender maakt. Brando herschrijft bovendien zijn aandeel van het script (al dan niet geïnspireerd door T.S. Eliot’s The Hollow Men), dat bekend is geworden als “the horror… the horror”-monoloog.

Jaren later vertelt Brando in een interview met de Duitse tv doodleuk nog nooit in een goede film te hebben gespeeld. Dat kan ook niet anders zegt hij, omdat er volgens hem geen goede films worden gemaakt. “There’s is no such thing as a good movie”. Marlon Brando ten voeten uit.

 

Boek:
Brando De Autobiografie (met Robert Lindsey) - Uitgeverij De Kern (1994)

Zie ook:
http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3861657.stm

Marlon Brando als Kolonel Kurtz in Apocalypse Now
“I've seen horrors... horrors that you've seen. But you have no right to call me a murderer. You have a right to kill me. You have a right to do that... but you have no right to judge me. It's impossible for words to describe what is necessary to those who do not know what horror means. Horror. Horror has a face... and you must make a friend of horror. Horror and moral terror are your friends. If they are not then they are enemies to be feared. They are truly enemies. I remember when I was with Special Forces. Seems a thousand centuries ago. We went into a camp to inoculate the children. We left the camp after we had inoculated the children for Polio, and this old man came running after us and he was crying. He couldn't see. We went back there and they had come and hacked off every inoculated arm. There they were in a pile. A pile of little arms. And I remember... I... I... I cried. I wept like some grandmother. I wanted to tear my teeth out. I didn't know what I wanted to do. And I want to remember it. I never want to forget it. I never want to forget. And then I realized... like I was shot... like I was shot with a diamond... a diamond bullet right through my forehead. And I thought: My God... the genius of that. The genius. The will to do that. Perfect, genuine, complete, crystalline, pure. And then I realized they were stronger than we. Because they could stand that these were not monsters. These were men... trained cadres. These men who fought with their hearts, who had families, who had children, who were filled with love... but they had the strength... the strength... to do that. If I had ten divisions of those men our troubles here would be over very quickly. You have to have men who are moral... and at the same time who are able to utilize their primordial instincts to kill without feeling... without passion... without judgment... without judgment. Because it's judgment that defeats us.”

Top