De strijd om Oost-Europa

Roger Dols 26 oktober 2004

Oost-Europa is tegenwoordig, na decennia van ondergeschiktheid t.o.v. de voormalige Sovjet Unie, een van de hete hangijzers op het politieke slagveld. Er wordt volop strijd geleverd achter de schermen om invloed te winnen in Oost-Europa. Zowel West-Europa, Rusland als de VS nemen hieraan deel, op afstand gevolgd door de economische lobby van de opkomende grootmachten uit Azië.

De omvorming van Oost-Europa
Oost-Europa is naast China de plaats waar één van de politieke gevechten van belang zal worden uitgevochten van onze tijd. Dit terwijl Oost-Europa nog aan het bijkomen is van slopende 40 jaren communisme. De geest van eenheidsworst en stasipraktijken waart er nog rond. Onze nieuwe EU-genoten zullen echter weinig tijd hebben voor bezinning.

Het positieve aspect van Oost-Europa is dat zij over een behoorlijk incasseringsvermogen lijkt te beschikken. Op cultureel gebied is men al zeer actief bezig met het scheppen van werken die uniek zijn voor de regio. Hiervoor putten zij zowel uit hun eigen verleden als uit invloeden van West-Europa en verder. De culturele scheppingskracht van een regio is niet alleszeggend, maar het is wel een goede indicator van de richting waarin men zich beweegt. In het geval van Oost-Europa is het hoopgevend.

Het belang van Oost-Europa
Oost-Europa wordt nog niet bij velen geassocieerd met een regio die kansen biedt. Toch zijn er een aantal zaken die duidelijk in haar voordeel spreken.
De geografische ligging maakt Oost-Europa tot schakelgebied tussen West-Europa enerzijds en Rusland en het Midden-Oosten anderzijds. Deze schakelfunctie geldt zowel op economisch als op politiek/diplomatiek terrein. De economie zal vooral kunnen profiteren van logistiek, lage loon industrie en toerisme. Op het politieke vlak kan men de oude banden met Rusland en Turkije te gelde maken.

Vooral de eerder genoemde lage lonen zullen een zeer sterke motor zijn voor de Oost-Europese economie. Op dat gebied zal er de komende 20 jaar zeer veel geld verdiend kunnen worden. Op technologisch gebied loopt men achter vergeleken met bijvoorbeeld West-Europa. Deze achterstand is echter te overzien. Er is voldoende kennis aanwezig om het voordeel van de lage lonen te koppelen aan goede producten.

Het is voor de EU van vitaal belang dat de verdwijnende banen in de West-Europese lage loon industrie binnen de EU blijft. Hierdoor wordt er voldoende economische veerkracht behouden om de globale concurrentie aan te kunnen gaan.

Oost-Europa, ingeklemd tussen West-Europa, Rusland en het Midden-Oosten.

De noodzaak van invloed in Oost-Europa
Voor Rusland is Oost-Europa al eeuwen belangrijk als bufferzone naar West-Europa toe, dat na de recente EU-uitbreiding bij Rusland op de stoep staat. Rusland dreigt nu geïsoleerd te raken. Rusland ziet zichzelf bij voorkeur als een modern, zelfs westers land. Door de Sovjetachtergrond staat men echter nog steeds buiten de EU en de NAVO. Deze isolatie dwingt Rusland om in Oost-Europa een vinger in de pap te houden.

Voor de VS gelden andere overwegingen. Feitelijk heeft de VS er alle belang bij dat Europa economisch sterk blijft. Enerzijds omdat men handel wil drijven en anderzijds omdat Europa in de kosten moet delen van NAVO-operaties. Wat de VS echter niet zal willen is dat de EU als een sterke eenheid zal optreden. Dit zou namelijk betekenen dat de VS niet meer onbekommerd haar gang kan gaan in internationale zaken. Het Frankische blok (Frankrijk en Duitsland) is al langere tijd niet meer pro-Amerikaans. Het is voor de VS dus zaak om Oost-Europa voor hun eigen zaak te winnen.

Ook West-Europa heeft belang bij invloed. Oost-Europa mag dan wel tot de EU zijn toegetreden, maar dat wil nog niet zeggen dat Oost-Europa de politieke agenda deelt met West-Europa. Wanneer de EU daadwerkelijk sterk in de wereld wil staan, volstaat het niet om economisch een eenheid te vormen. De EU moet dan ook een politieke eenheid zijn. Dit is enerzijds een EU-klassiek bestuurlijk probleem. Anderzijds is het voor West-Europa ook noodzakelijk om Oost-Europa strikt binnen de eigen invloedsfeer te houden.

Conclusie
Oost-Europa zal de komende decennia zeer vaak de media halen. Het is een gebied met een zeer sterke culturele, economische en politieke dynamiek. Met de meest recente EU-uitbreiding lijkt West-Europa een belangrijke slag te hebben geslagen. De strijd om Oost-Europa is echter pas begonnen.

Top