Stemrecht moet je verdienen

Geen aangeboren, maar een verworven recht. Een korte beschouwing. Roger Dols 12 september 2006 Aantal reacties: 4

In een moderne democratie is stemrecht voor iedereen een ‘natuurlijk’ recht. Het is zo vanzelfsprekend als het recht om adem te halen. Wanneer iemand dat ter discussie stelt worden direct kreten zoals fascist van stal gehaald om die persoon de mond te snoeren.
Desgevraagd zal iedereen zeggen dat het stemrecht als zeer belangrijk wordt gezien. Er is door velen voor gevochten en velen zijn er ook voor gevallen in de strijd om dit te bereiken. Men zal dit recht dan ook niet op willen geven. Zelfs als men er geen gebruik van wilt maken.

Hoewel iedereen dit stemrecht belangrijk vindt, maken de meesten er geen serieus gebruik van. Men stemt niet en wanneer men wel stemt, dan gebeurt dit doorgaans uit gewoonte in plaats van een gedegen studie van verkiezingsprogramma’s, kandidaten en de diverse binnen- en buitenlandse aangelegenheden. Sterker nog, vraag mensen naar hun inspanning en ze zullen zeggen dat ze er geen zin in hebben, geen tijd voor hebben of dat ze het toch niet snappen. Het stemrecht wordt daarmee gereduceerd tot een uitlaatklep voor ongenoegen, desinteresse en gewoonte.

Door je stemrecht op te eisen zonder de bijhorende noodzaak tot goede onderbouwing van die stem, ontloop je je verantwoordelijkheid. Feitelijk maken mensen daarmee aanspraak op beslissingsrecht zonder de bijbehorende last te willen dragen. Dat is ongeveer hetzelfde wanneer je iemand die geen verstand heeft van voetbal, buitenspel, mandekking en aanval vs verdediging het recht geeft om de opstelling van een elftal te bepalen. In dit laatste voorbeeld zal iedereen kunnen en willen beamen dat dit niet wenselijk en zelfs belachelijk is. In het geval van stemrecht vindt iedereen het echter wél normaal om geen of weinig verstand van zaken te hebben.

Nu is het zo dat het niet eenvoudig is om je de staatszaken eigen te maken. Het domein van economie, sociale zaken, defensie, buitenlands beleid, onderwijs, enzovoorts is groot en complex. Het vereist tijd, energie en verstandelijke vermogens om hier iets zinnigs over te kunnen zeggen.

Dat betekent enerzijds dat het de taak is van de overheid om mensen gedegen in te lichten over de structuren, processen en zaken die met het landsbestuur te maken hebben. Dat gebeurt deels al in het huidige onderwijs, maar dat is zwaar onvoldoende. Degenen die de school verlaten dienen een goed begrip te hebben van deze zaken en moeten met de opgedane kennis zelf aan de slag kunnen in hun verdere leven. Anderzijds moet niet de fout worden gemaakt dat iedereen stemrecht krijgt, die niet in staat of willend is om zich in deze zaken te verdiepen. De problemen en aangelegenheden waarmee een regering en kamer te maken krijgen, zijn hiervoor te belangrijk.

Wat ik hier voorstel is het principe van verworven stemrecht in plaats van een natuurlijk stemrecht. Het verworven stemrecht gaat ervan uit dat je eerst moeite moet doen, om stemrecht te krijgen. Net als bij een rijbewijs. Iemand moet aantonen dat hij of zij zich verdiept heeft in de politieke en maatschappelijke zaken. Voorts moet men aantonen dat men op de hoogte is van de programma’s en de personen die verkiesbaar zijn. Slaagt men voor de test, dan krijgt men een stemrecht. Dat recht geldt dan voor een bepaalde periode. Daarna moet men opnieuw een test afleggen om het stemrecht voort te zetten. Wanneer men de test niet haalt, dan kan men voor de volgende periode opnieuw de test afleggen om dan het stemrecht te verkrijgen.

Het is belangrijk te vermelden dat de test niet op inhoudelijke meningen toetst, maar op kennis en inzicht in de relevante problematiek en de samenhang daartussen. Of men met de bewezen kennis en inzichten linksom, rechtsom of door het midden gaat, is aan het individu zelf. Men hoeft geen Einstein te zijn om voor deze test te slagen. Het belangrijkste punt is dat iemand kan aantonen dat hij of zij geëngageerd en op de hoogte is.

Dit moet ertoe leiden dat men aangespoord wordt om actief deel te nemen aan het democratische proces. Het moet leiden tot meer druk op de politiek om betere resultaten te leveren en verder te kijken als het hier en nu. Het moet ertoe leiden dat mensen die zich niet interesseren voor politiek niet meer gaan stemmen uit gewoonte of dat mensen stemmen op een partij omdat hun ouders dat ook al deden. Uiteindelijk moet het leiden tot een situatie die daadwerkelijk democratisch is.

Top